Wat is het?
De Landbouwcanon vertelt in drieënveertig vensters de geschiedenis van de Nederlandse landbouw, naar het voorbeeld van de Canon van Nederland. De nadruk ligt op de periode vanaf de middeleeuwse ontginningen en de opkomst van de steden. Vier vensters gaan over de lange aanloop daarvoor.
Toekomstvensters
Na de drieënveertig vensters volgen de toekomstvensters (T1, T2, ...). Die gaan niet over wat er gebeurde, maar over keuzes die nu voorliggen, in drie clusters: landschap en klimaat, hoe we gaan boeren, en voor wie en waar we voedsel maken.
Een tweede landbouwcrisis?
Eind negentiende eeuw moest de landbouw op de schop door goedkoop graan van over zee. Sommigen zien nu een tweede landbouwcrisis, door de ecologische grenzen, maatschappelijke kritiek op middelen en mest, stijgende grondprijzen en kosten, en een verdienmodel onder druk. Dat tijdvak begint in 1984, toen de groei voor het eerst bij wet werd begrensd: het melkquotum en de eerste mestwetten. Mansholt en de Club van Rome waarschuwden al in 1972, maar pas in de jaren tachtig kwamen de grenzen op het erf. De vensters vanaf 1984 staan daarom onder die vraag, met een vraagteken: het is een duiding, geen vaststaand feit.
De tijdlijn
Bovenaan elke pagina staat de tijdlijn: van de eerste boeren links tot nu rechts. Sleep of scroll eroverheen, of kies een tijdvak in de balk erboven. Het venster dat je kiest, verschijnt daaronder.
Elk venster is een schilderij
Bij elk venster hoort een schilderij in de traditie van de Nederlandse landschapsschilderkunst: een grote lucht boven een laag land. Wat er in het schilderij staat, komt uit het verhaal; onder elk schilderij staat wat je ziet. De vier perspectieven tonen elk een detail uit hetzelfde doek. De schilderijen zijn verbeeldingen, geen historische afbeeldingen: ze zijn gemaakt met code of met hulp van een AI-beeldmodel, naar een beschrijving van de redactie.
Lijnen door de tijd
Zeven lijnen verbinden vensters uit verschillende eeuwen met elkaar:
- Water & land: Hoe boeren het water de baas probeerden te blijven, en het land dat daarbij ontstond.
- Stad & markt: De vraag van steden en wereldmarkten, en wat die van het platteland maakte.
- Overheid & boer: Van landsheer tot Brussel: wie bepaalt wat er op het land gebeurt?
- Bodem, mest & stikstof: De kringloop van voedingsstoffen, en wat er gebeurt als die uit balans raakt.
- Dier & ziekte: Vee als rijkdom en als risico: van runderpest tot zoönosen.
- Kennis & techniek: Uitvindingen, onderwijs en onderzoek die het boerenwerk veranderden.
- Landschap & beheer: Veel van wat we natuur noemen, is cultuurlandschap: heide, hooiland en weidevogelgebied ontstonden door eeuwen landbouw en bestaan alleen met beheer.
Meerstemmig
De canon neemt geen standpunt in over hoe het verder moet met de landbouw. Wel kiest hij welke momenten ertoe doen, en dat is altijd een keuze. Daarom laat elk venster meerdere perspectieven zien en noemt het zijn bronnen, zodat je zelf verder kunt lezen en oordelen.
Status
De canon is in ontwikkeling. Vensters met het label concept zijn eerste versies die nog redactioneel worden getoetst. Opmerkingen, aanvullingen en correcties zijn welkom.
Wie maakt het?
De Landbouwcanon is ontwikkeld door Stefan van Gestel, onder HemelGestel.